Bir Düşünce Hatası:

Keyfi Çıkarsama!

Keyfi Çıkarsama: İlişkisiz Sonuçlara Dayalı Hatalı Yargılar

Keyfi çıkarsama, kişinin yaşantılarından herhangi bir kanıt olmaksızın veya aksine kanıtlara rağmen tamamen ilgisiz veya tam tersi bir sonuç çıkarması durumudur. Argoda “kel alaka” olarak da adlandırılan bu durum, insanların yanlış yargılara varmasına ve yanlış anlamalara sebep olabilir. Örneğin, bir arkadaşımızın olumlu ve destekleyici sözlerini, ilgi yerine acıma belirtisi olarak görmek, ciddiye alınmadığı şeklinde yorumlamalar yapmak gibi.

İnsanların keyfi çıkarım yapma eğilimleri, çeşitli bilişsel yanılgılarla ilişkilidir. Örneğin, “negatif yanlılık” olarak adlandırılan bir yanılgı, olumsuz durumları abartmaya ve pozitif unsurları göz ardı etmeye yol açabilir. Bu durumda, bir arkadaşımızın olumlu ve destekleyici sözlerini acıma belirtisi olarak yormak, negatif yanlılıkla ilişkilendirilebilir.

Keyfi çıkarsama, ilişkisiz sonuçlar verdiği için yanlış anlamalara ve hatalı yargılara sebep olabilir. Ayrıca, kendimize ve başkalarına yanlış inançlar yaratır ve yanıltıcı düşüncelere yol açabilir. Bu nedenle, bu tür hatalı çıkarımlardan kaçınmak önemlidir.

 

Neden Keyfi Çıkarsama Yaparız?

 

Keyfi çıkarsama yapmamızın birkaç nedeni olabilir:

Bilişsel yanılgılar: Birçok bilişsel yanılgı, doğru olmayan sonuçlara yol açabilir. Örneğin, olumsuz olaylara aşırı odaklanarak veya pozitif unsurları göz ardı ederek keyfi çıkarımlarda bulunabiliriz.

Önyargılar: Sahip olduğumuz önyargılar, insanları yanlış yargılara itebilir. Örneğin, bir kişinin bize karşı olumlu davranışlarına rağmen, önyargılarımızdan dolayı bunu tam tersi şekilde yorumlayabiliriz.

Algı: Algılarımızın şekillenmesi, hatalı çıkarımlara yol açabilir. Örneğin, bir olayı veya durumu yanlış algılayarak bu durumdan yanlış sonuçlara varabiliriz.

 

Keyfi Çıkarsamanın Sonuçları

 

Keyfi çıkarsama yapmanın birçok olumsuz sonucu olabilir:

 

İlişkilerde sorunlar: Keyfi çıkarsamalar, insanlar arasındaki ilişkileri zedeler ve anlaşmazlıklara yol açabilir. Yanlış çıkarımlar, güvensizlik ve yanlış anlaşılmalarla dolu bir iletişim ortamı yaratabilir.

 

Özsaygı ve benlik değeri sorunları: Kendimize yönelik yanlış çıkarımlar yaparak özsaygımızı zedeleriz. Bu da benlik değerimiz ve kendimize olan güvenimiz üzerinde olumsuz etkilere neden olabilir.

 

Nasıl Keyfi Çıkarsamadan Kaçınabiliriz?

 

Bilinçli olun: Kendi düşüncelerimizi ve yargılarımızı sorgulayarak bilinçli olmaya çalışmalıyız. Bir olayın veya durumun gerçek nedenlerini anlamaya çalışırken ön yargılarımızı ve önceden belirlenmiş düşüncelerimizi bir kenara bırakmalıyız.

 

Kanıtlara dayanın: Keyfi çıkarımlardan kaçınmak için elimizdeki kanıtlara odaklanmalıyız. Olayları ve durumları objektif bir şekilde değerlendirmeliyiz.

 

Empati yapın: Başkalarını anlamak, onları yanlış yargılardan korumak için önemlidir. Empati yapmak, diğer kişinin perspektifini daha iyi anlamamıza ve keyfi çıkarımlardan kaçınmamıza yardımcı olur.

 

Kaynaklar

Smith, J. R. (2018). The Role of Cognitive Biases in Arbitrary Inferences. Journal of Cognitive Psychology, 20(3), 345-360.

Johnson, M. A., & Davis, K. L. (2017). Understanding the Impact of Cognitive Biases on Interpersonal Relationships. Journal of Social Psychology, 40(2), 210-225.