Bipolar  Bozukluk  Nedir?

Bipolar  bozukluk,  belli  bir  düzen  olmadan  tekrarlayan  mani,  hipomani,  depresyon  ya  da  karma  görünümlü  duygudurum  dönemleri  ile  karakterize  olan,  kronik  seyirli,  mesleki,  ailesel  ve  sosyal  alanlarda  işlevsellikte  belirgin  bozulmaya  yol  açan  bir  duygudurum  bozukluğudur.  (Yeloğlu,  2017)

Bipolar  Bozukluğu  Belirtileri  Nelerdir?

Bipolar  bozukluğu  olan  kişiler,  aşırı  mutluluk,  enerji  ve  netlikten  üzüntü,  yorgunluk  ve  kafa  karışıklığına  hızla  geçebilirler.  Bu  değişimler  o  kadar  yıkıcı  olabilir  ki,  bireyler  intiharı  düşünebilir.  Bipolar  bozukluğu  olan  tüm  insanlar,  en  az  bir  hafta  süren  ve  işleyişi  bozan  anormal  derecede  yüksek  veya  sinirli  ruh  halleri  olan  manik  ataklara  sahiptir.  Ama  hepsi  depresyona  girmez.  (APA,  2022)  Bu  noktada,  bipolar  bozukluk,  bipolar  bozukluk  tip  1  ve  bipolar  bozukluk  tip  2  ve  siklotimik  bozukluk  olarak  üçe  ayrılır.

Bipolar  Bozukluk  Tip  1,  Bipolar  Bozukluk  Tip  2  ve  Siklotimik  Bozukluk  Nedir?

Bipolar  Bozukluk  Tip  1:  Majör  depresif  dönemler  tipik  olmasına  rağmen  tanı  için  gerekli  olmasa  da  en  az  bir  manik  dönem  sunulmalıdır.

Bipolar  Bozukluk  Tip  2:  Tanı  için  en  az  bir  hipomanik  dönem  ve  bir  majör  depresif  dönem  gereklidir

Siklotimik  Bozukluk:  En  az  2  yıldır  hipomani  veya  majör  depresyon  kriterlerini  karşılamayan  hipomanik  ve  depresif  dönemler  bulundurur.

Mani  ve  Hipomani  Nedir?

Mani:  Manik  dönem  sosyal  veya  mesleki  işlevselliği  bozmasına  ve  psikotik  semptomları  kapsamasına  ve  hatta  hastaneye  yatışa  yol  açar.

Hipomani:  Hipomanik  bir  dönemde  işlevsellikte  bir  bozukluk  başkaları  tarafından  görülebilir,  ancak  tipik  olarak  ciddi  bozulmaya  neden  olmaz  veya  hastaneye  yatmayı  gerektirmez.  Bazı  hipomani  vakalarında,  artan  üretkenlik  ve  iyi  mizah  nedeniyle  mesleki  işlevsellik  geçici  olarak  iyileşebilir.

DSM-5’te  bir  hipomanik  dönemin  en  az  4  ardışık  gün  sürmesi,  bir  manik  dönemin  ise  en  az  1  hafta  sürmesi  olarak  tanımlanır.  4  günlük  zamansal  sınır,  bildirilen  verilerde  net  bir  sınır  noktası  ile  yansıtılmamaktadır  ve  bazı  araştırmacılar,  unipolar  depresyon  kategorisine  giren  hastalara  bipolar  bozukluk  tanısı  konabilmesi  için  bu  sürenin  2  güne  kısaltılması  gerektiğini  öne  sürmüşlerdir.  (Grande  vd.,  2016:  1562)

Bipolar  Bozukluk  Tedavisi  Nasıl  Yapılır?

Bipolar  bozukluk  tedavisi  mümkün  bir  bozukluktur.  Kişiye  özel  düzenlenmiş  tedavi,  bu  tedaviye  bağlı  kalmak,  verilen  desteğin  sağlıklı  olması  (arkadaşlar  ve  aile  tarafından)  gibi  etkenlerle  bipolar  bozukluk  tedavisi  mümkündür.

KAYNAKÇA

Amerikan  Psikoloji  Derneği.  (2022).  Bipolar  Bozukluk.

Grande,  I.,  Berk,  M.,  Birmaher,  B.,  &  Vieta,  E.  (2016).  Bipolar  disorder.  The  Lancet387(10027),  1561-1572.

Yeloğlu,  Ç.  H.  (2017).  ÖNEMLİ  BİR  RUH  SAĞLIĞI  SORUNU:  BİPOLAR  BOZUKLUK.  Mustafa  Kemal  Üniversitesi  Tıp  Dergisi8(30),  41-54.

BİPOLAR  BOZUKLUK  TİP  1

Bipolar  Bozukluk  Tip  1  Nedir?

Majör  depresif  dönemler  tipik  olmasına  rağmen  tanı  için  gerekli  olmasa  da  en  az  bir  manik  dönem  sunulmalıdır.

Bipolar  Bozukluk  Tip  1  Belirtileri  Nelerdir?

            Bipolar  Bozukluk  Tip  1’de  mani  döneminde  yapılan  hareketlerin  aşırıya  kaçtığını  kişi  dönem  boyunca  idrak  edemez.  Mani  dönemi  bittikten  sonra  idrak  edebildiği  bu  davranışların  sonucunda  kişi  kendini  sorgulamaya  başlar  ve  bu  yüzden  bipolar  bozukluk  kişinin  kendi  kendine  fark  edebileceği  bir  bozukluk  değildir.

            Kişi  var  olmayan  şeyleri  görebilir,  koklayabilir,  duyabilir  yani  halüsinasyonlar  bu  bozuklukta  mevcuttur.  Kişinin  gerçeklik  algısı  bozulur  ve  diğer  bireylere  anlamsız  gelen  inanışları  benimseyebilir.  Hareketlerde  büyük  ölçüde  değişimler  olur  ve  bu  değişimler  bireyi  tanınmaz  hale  bile  getirebilir.  Bu  da  kişinin  sosyal  ve  iş  yaşantısında  büyük  zorluklara  sebebiyet  verebilir.

(Quilty  vd.,  2009;  Skjelstad  vd.,  2010)

Bipolar  Bozukluk  Tip  1  Tanısı  Nasıl  Konur?

Bipolar  I  bozukluğu  tanısı  için  aşağıdaki  manik  dönem  kriterlerinin  karşılanması  gerekir.  Manik  dönem  öncesinde  hipomanik  veya  majör  depresif  dönemler  olabilir  ve  bunları  takip  edebilir.

Mani  Dönemi

En  az  1  hafta  süren  ve  neredeyse  her  gün  (ya  da  hastaneye  yatış  gerekliyse  herhangi  bir  süre)  günün  çoğunda  kendini  gösteren,  anormal  ve  ısrarlı  bir  şekilde  yükselen,  genişleyen  ya  da  irritabl  duygudurum  ve  anormal  olarak  artan  hedefe  yönelik  aktivite  ya  da  enerji  dönemi. 

            Duygudurum  bozukluğu  ve  artan  enerji  veya  aktivite  döneminde,  aşağıdaki  semptomlardan  en  az  üçü  (ruh  hali  sadece  sinirliyse  dördü)  önemli  derecede  mevcuttur  ve  olağan  davranıştan  gözle  görülür  bir  değişikliği  temsil  eder:

1  .  Şişirilmiş  benlik  saygısı  veya  büyüklenme

2.  Azalmış  uyku  ihtiyacı  (örnek  olarak  sadece  3  saatlik  uykudan  sonra  dinlenmiş  hissetme)

3.  Normalden  daha  konuşkan  olma  veya  konuşmaya  sürekli  devam  etme

4.  Fikirlerde  uçuşma  veya  düşüncelerin  yarıştığı  kişisel  deneyim

5.  Dikkat  dağınıklığı  (yani,  dikkatin  önemsiz  veya  alakasız  dışsal  uyarıcılara  çok  kolay  çekilmesi)

6.  Hedefe  yönelik  aktivitede  (sosyal  olarak,  işte  veya  okulda  veya  cinsel  olarak)  veya  psikomotor  ajitasyonda  (yani,  amaca  yönelik  olmayan  aktivite)  yükselme

7.  Acı  verici  sonuçlar  doğurma  potansiyeli  yüksek  faaliyetlere  aşırı  katılım  (örneğin,  sınırsız  satın  alma  çılgınlığı,  cinsel  kararsızlıklar  veya  aptalca  iş  yatırımları).

Yeğin  Depresyon  Dönemi

Aynı  2  haftalık  dönem  içinde  aşağıdaki  belirtilerden  beşi  (ya  da  daha  fazlası)  mevcut  olmuştur  ve  önceki  işlevsellik  düzeyinde  bir  değişikliği  temsil  etmektedir;  semptomlardan  en  az  biri  (1)  depresif  duygudurum  veya  (2)  ilgi  veya  zevk  kaybıdır.

1.  Günün  büyük  bir  bölümünde,  neredeyse  her  gün,  ya  öznel  bir  raporla  (örneğin,  üzgün,  boş  ya  da  umutsuz  hisseder)  ya  da  başkaları  tarafından  yapılan  gözlemlerle  (örneğin,  ağlı  görünür)  gösterilen  depresif  ruh  hali  (Not:  Çocuklarda  ve  ergenlerde  huysuzluk  olabilir.)

2.  Günün  çoğunda,  hemen  hemen  her  gün  etkinliklerin  tümüne  veya  hemen  hemen  tümüne  karşı  belirgin  olarak  azalmış  ilgi  veya  zevk.

3.  Diyet  yapmadığında  önemli  kilo  kaybı  veya  kilo  alımı  (örneğin,  bir  ayda  vücut  ağırlığının  %5’inden  fazla  bir  değişiklik)  veya  hemen  hemen  her  gün  iştahta  azalma  veya  artış.  (Not:  Çocuklarda  beklenen  kilo  alımını  sağlayamamayı  düşünün.)

4.  Uykusuzluk  ya  da  aşırı  uyku.

5.  Psikomotor  ajitasyon  (hareketlerde  ya  da  gerileme  (düşüncede  ve  fiziksel  hareketlerde  yavaşlama)

6.  Yorgunluk  veya  enerji  kaybı.

7.  Değersizlik  veya  aşırı  veya  uygunsuz  suçluluk  (sanrısal  olabilir)

8.  Düşünme  veya  konsantre  olma  yeteneğinde  azalma  veya  kararsızlık

9.  Tekrarlayan  ölüm  düşünceleri  (sadece  ölme  korkusu  değil),  belirli  bir  plan  olmaksızın  tekrarlayan  intihar  düşünceleri  veya  intihar  girişimi  veya  intihar  etmek  için  belirli  bir  plan  yapma

(DSM-V,  2013)

Bipolar  Bozukluk  Tip  1  Nedenleri  Nelerdir?

            Genetik,  beyindeki  kimyasal  düzensizlikler,  ağır  bir  travma  yaşanması,  stresli  yaşam,  istismara  uğramak,  bir  yakının  ölümü  gibi  olaylar  bipolar  bozukluk  tip  1’in  nedenlerinden  olabilir.

Bipolar  Bozukluk  Tip  1  Tedavisi  Nasıl  Yapılır?

            Bipolar  bozukluk  tip  1  psikoterapi  ve/veya  ilaç  tedavisi  ile  tedavi  edilebilen  bir  bozukluktur.  Öte  yandan,  kişinin  de  kişinin  yakın  çevresinin  de  tedaviye  dahil  olup  devam  ettirmesi  çok  önemli  etkenlerdendir.  Tedavi  zamanları  iki  şekildedir:  Atak  dönemi  tedavisi  ve  koruma  tedavisi.  Atak  dönemi  tedavisi,  kişi  mani  veya  depresif  dönemlerindeyse  uygulanır.  Koruma  tedavisi  ise  kişinin  olabildiğince  az  atak  geçirmesi  veya  atak  geçirse  bile  şiddetini  azaltmak  adına  kullanılır.

KAYNAKÇA 

Amerikan  Psikiyatri  Birliği.  (2013).  Ruhsal  Bozuklukların  Tanısal  ve  Sayımsal  Elkitabı  (DSM-V)  (5  b.).    Amerikan  Psikiyatri  Yayıncılığı.

Quilty,  L.  C.,  Sellbom,  M.,  Tackett,  J.  L.,  &  Bagby,  R.  M.  (2009).  Personality  trait  predictors  of  bipolar  disorder  symptoms.  Psychiatry  Research169(2),  159-163.

Skjelstad,  D.  V.,  Malt,  U.  F.,  &  Holte,  A.  (2010).  Symptoms  and  signs  of  the  initial  prodrome  of  bipolar  disorder:  a  systematic  review.  Journal  of  affective  disorders126(1-2),  1-13.

BİPOLAR  BOZUKLUK  TİP  2

Bipolar  Bozukluk  Tip  2  Nedir?

            Tanı  için  en  az  bir  hipomanik  dönem  ve  bir  majör  depresif  dönem  gereklidir.

Bipolar  Bozukluk  Tip  2  Belirtileri  Nelerdir?

Bipolar  Bozukluk  Tip  2  Tanısı  Nasıl  Konur?

Bipolar  bozukluk  tip  2  tanısı  için,  mevcut  veya  geçmiş  bir  hipomani  epizodu  için  aşağıdaki  ölçütlerin  ve  mevcut  veya  geçmiş  bir  majör  depresif  dönem  için  aşağıdaki  ölçütlerin  karşılanması  gerekir:

Hipomani:

En  az  4  ardışık  gün  süren  ve  neredeyse  her  gün,  günün  büyük  bir  bölümünde  kendini  gösteren,  anormal  ve  ısrarlı  bir  şekilde  yükselmiş,  genişleyen  veya  sinirli  bir  ruh  hali  ve  anormal  ve  sürekli  olarak  artan  aktivite  veya  enerji  dönemi.

Duygudurum  bozukluğu  ve  artan  enerji  ve  aktivite  döneminde,  aşağıdaki  semptomlardan  en  az  üçünün  (ruh  hali  sadece  sinirliyse  dördü)  devamı,  olağan  davranıştan  fark  edilir  bir  değişiklik: 

1  .  Şişirilmiş  benlik  saygısı  veya  büyüklenme

2.  Azalmış  uyku  ihtiyacı  (örnek  olarak  sadece  3  saatlik  uykudan  sonra  dinlenmiş  hissetme)

3.  Normalden  daha  konuşkan  olma  veya  konuşmaya  sürekli  devam  etme

4.  Fikirlerde  uçuşma  veya  düşüncelerin  yarıştığı  kişisel  deneyim

5.  Dikkat  dağınıklığı  (yani,  dikkatin  önemsiz  veya  alakasız  dışsal  uyarıcılara  çok  kolay  çekilmesi)

6.  Hedefe  yönelik  aktivitede  (sosyal  olarak,  işte  veya  okulda  veya  cinsel  olarak)  veya  psikomotor  ajitasyonda  (yani,  amaca  yönelik  olmayan  aktivite)  yükselme

7.  Acı  verici  sonuçlar  doğurma  potansiyeli  yüksek  faaliyetlere  aşırı  katılım  (örneğin,  sınırsız  satın  alma  çılgınlığı,  cinsel  kararsızlıklar  veya  aptalca  iş  yatırımları).

Yeğin  Depresyon  Dönemi

Aynı  2  haftalık  dönem  içinde  aşağıdaki  belirtilerden  beşi  (ya  da  daha  fazlası)  mevcut  olmuştur  ve  önceki  işlevsellik  düzeyinde  bir  değişikliği  temsil  etmektedir;  semptomlardan  en  az  biri  (1)  depresif  duygudurum  veya  (2)  ilgi  veya  zevk  kaybıdır.

1.  Günün  büyük  bir  bölümünde,  neredeyse  her  gün,  ya  öznel  bir  raporla  (örneğin,  üzgün,  boş  ya  da  umutsuz  hisseder)  ya  da  başkaları  tarafından  yapılan  gözlemlerle  (örneğin,  ağlı  görünür)  gösterilen  depresif  ruh  hali  (Not:  Çocuklarda  ve  ergenlerde  huysuzluk  olabilir.)

2.  Günün  çoğunda,  hemen  hemen  her  gün  etkinliklerin  tümüne  veya  hemen  hemen  tümüne  karşı  belirgin  olarak  azalmış  ilgi  veya  zevk.

3.  Diyet  yapmadığında  önemli  kilo  kaybı  veya  kilo  alımı  (örneğin,  bir  ayda  vücut  ağırlığının  %5’inden  fazla  bir  değişiklik)  veya  hemen  hemen  her  gün  iştahta  azalma  veya  artış.  (Not:  Çocuklarda  beklenen  kilo  alımını  sağlayamamayı  düşünün.)

4.  Uykusuzluk  ya  da  aşırı  uyku.

5.  Psikomotor  ajitasyon  (hareketlerde  ya  da  gerileme  (düşüncede  ve  fiziksel  hareketlerde  yavaşlama)

6.  Yorgunluk  veya  enerji  kaybı.

7.  Değersizlik  veya  aşırı  veya  uygunsuz  suçluluk  (sanrısal  olabilir)

8.  Düşünme  veya  konsantre  olma  yeteneğinde  azalma  veya  kararsızlık

9.  Tekrarlayan  ölüm  düşünceleri  (sadece  ölme  korkusu  değil),  belirli  bir  plan  olmaksızın  tekrarlayan  intihar  düşünceleri  veya  intihar  girişimi  veya  intihar  etmek  için  belirli  bir  plan  yapma

(DSM-V,  2013)

Bipolar  Bozukluk  Tip  2  Nedenleri  Nelerdir?

            Genetik,  beyindeki  kimyasal  düzensizlikler,  ağır  bir  travma  yaşanması,  stresli  yaşam,  istismara  uğramak,  bir  yakının  ölümü  gibi  olaylar  bipolar  bozukluk  tip  2’nin  nedenlerinden  olabilir.

Bipolar  Bozukluk  Tip  2  Tedavisi  Nasıl  Yapılır? 

Bipolar  bozukluk  tip  2  psikoterapi  ve/veya  ilaç  tedavisi  ile  tedavi  edilebilen  bir  bozukluktur.  Öte  yandan,  kişinin  de  kişinin  yakın  çevresinin  de  tedaviye  dahil  olup  devam  ettirmesi  çok  önemli  etkenlerdendir.  Tedavi  zamanları  iki  şekildedir:  Atak  dönemi  tedavisi  ve  koruma  tedavisi.  Atak  dönemi  tedavisi,  kişi  mani  veya  depresif  dönemlerindeyse  uygulanır.  Koruma  tedavisi  ise  kişinin  olabildiğince  az  atak  geçirmesi  veya  atak  geçirse  bile  şiddetini  azaltmak  adına  kullanılır.

KAYNAKÇA

Amerikan  Psikiyatri  Birliği.  (2013).  Ruhsal  Bozuklukların  Tanısal  ve  Sayımsal  Elkitabı  (DSM-V)  (5  b.).    Amerikan  Psikiyatri  Yayıncılığı.

SİKLOTİMİK  BOZUKLUK

Siklotimik  Bozukluk  Nedir?

Siklotimik  bozukluk  en  az  iki  yıl  sürer  (çocuk  ve  ergenlerde  ise  bu  süre  en  az  1  yıldır).  Bipolar  bozukluğun  tanı  ölçütlerinde  var  olan  mani,  hipomani  veya  yeğin  depresyon  tanılarının  semptomları  karşılanmaz.  (DSM-V,  2013)

Siklotimik  Bozukluk  Belirtileri  Nelerdir?

            Siklotimik  bozuklukta  halüsinasyon  yoktur,  bu  yüzden  bipolar  tip  1  ve  tip  2’den  ayrılır.  Kısa  süreli  mani,  hipomani  ve  depresif  dönemleri  olduğu  için  de  kişi  kendinde  bir  bozukluk  olduğunu  fark  etmez  ve  yaşadığı  olaylara  karşılık  bu  hisleri  hissettiğini  düşünür.  (Kuloğlu  vd.,  2007)

Siklotimik  Bozukluk  Nedenleri  Nelerdir?

            Genetik,  beynin  kimyasındaki  farklılıklar  gibi  nedenler  siklotimik  bozukluğun  sebebi  olabilir.

Siklotimik  Bozukluk  Nasıl  Tedavi  Edilir?

            Mani,  hipomani  ve  depresyon  dönemleri  kısa  ve  daha  tolere  edilebilir  olduğu  için  genellikle  bu  bozukluğa  sahip  kişiler  tedaviyi  gerekli  görmezler.  Ancak,  siklotimi  de  diğer  bozukluklar  gibi  tedavi  edilmesi  gerekilen  bir  bozukluktur.  Bu  yüzden,  konuşma  terapileri  ve  ilaç  tedavisi  siklotimiyi  yenmede  kullanılabilir.  (Goldman  ve  Gutheil,  1991)

KAYNAKÇA

Amerikan  Psikiyatri  Birliği.  (2013).  Ruhsal  Bozuklukların  Tanısal  ve  Sayımsal  Elkitabı  (DSM-V)  (5  b.).    Amerikan  Psikiyatri  Yayıncılığı.

Goldman,  M.  J.,  &  Gutheil,  T.  G.  (1991).  Hypomania  and  elation:  A  diagnostic  dilemma.  Psychiatric  Services,  42(1),  90-91.

Kuloğlu,  M.,  Çayköylü,  A.,  &  Albayrak,  Y.  (2007).  Siklotimik  Bozukluk.  Klinik  Psikiyatri,  10,  216-222.