Bipolar Bozukluk Nedir?
Bipolar bozukluk, belli bir düzen olmadan tekrarlayan mani, hipomani, depresyon ya da karma görünümlü duygudurum dönemleri ile karakterize olan, kronik seyirli, mesleki, ailesel ve sosyal alanlarda işlevsellikte belirgin bozulmaya yol açan bir duygudurum bozukluğudur. (Yeloğlu, 2017)
Bipolar Bozukluğu Belirtileri Nelerdir?
Bipolar bozukluğu olan kişiler, aşırı mutluluk, enerji ve netlikten üzüntü, yorgunluk ve kafa karışıklığına hızla geçebilirler. Bu değişimler o kadar yıkıcı olabilir ki, bireyler intiharı düşünebilir. Bipolar bozukluğu olan tüm insanlar, en az bir hafta süren ve işleyişi bozan anormal derecede yüksek veya sinirli ruh halleri olan manik ataklara sahiptir. Ama hepsi depresyona girmez. (APA, 2022) Bu noktada, bipolar bozukluk, bipolar bozukluk tip 1 ve bipolar bozukluk tip 2 ve siklotimik bozukluk olarak üçe ayrılır.
Bipolar Bozukluk Tip 1, Bipolar Bozukluk Tip 2 ve Siklotimik Bozukluk Nedir?
Bipolar Bozukluk Tip 1: Majör depresif dönemler tipik olmasına rağmen tanı için gerekli olmasa da en az bir manik dönem sunulmalıdır.
Bipolar Bozukluk Tip 2: Tanı için en az bir hipomanik dönem ve bir majör depresif dönem gereklidir
Siklotimik Bozukluk: En az 2 yıldır hipomani veya majör depresyon kriterlerini karşılamayan hipomanik ve depresif dönemler bulundurur.
Mani ve Hipomani Nedir?
Mani: Manik dönem sosyal veya mesleki işlevselliği bozmasına ve psikotik semptomları kapsamasına ve hatta hastaneye yatışa yol açar.
Hipomani: Hipomanik bir dönemde işlevsellikte bir bozukluk başkaları tarafından görülebilir, ancak tipik olarak ciddi bozulmaya neden olmaz veya hastaneye yatmayı gerektirmez. Bazı hipomani vakalarında, artan üretkenlik ve iyi mizah nedeniyle mesleki işlevsellik geçici olarak iyileşebilir.
DSM-5’te bir hipomanik dönemin en az 4 ardışık gün sürmesi, bir manik dönemin ise en az 1 hafta sürmesi olarak tanımlanır. 4 günlük zamansal sınır, bildirilen verilerde net bir sınır noktası ile yansıtılmamaktadır ve bazı araştırmacılar, unipolar depresyon kategorisine giren hastalara bipolar bozukluk tanısı konabilmesi için bu sürenin 2 güne kısaltılması gerektiğini öne sürmüşlerdir. (Grande vd., 2016: 1562)
Bipolar Bozukluk Tedavisi Nasıl Yapılır?
Bipolar bozukluk tedavisi mümkün bir bozukluktur. Kişiye özel düzenlenmiş tedavi, bu tedaviye bağlı kalmak, verilen desteğin sağlıklı olması (arkadaşlar ve aile tarafından) gibi etkenlerle bipolar bozukluk tedavisi mümkündür.
KAYNAKÇA
Amerikan Psikoloji Derneği. (2022). Bipolar Bozukluk.
Grande, I., Berk, M., Birmaher, B., & Vieta, E. (2016). Bipolar disorder. The Lancet, 387(10027), 1561-1572.
Yeloğlu, Ç. H. (2017). ÖNEMLİ BİR RUH SAĞLIĞI SORUNU: BİPOLAR BOZUKLUK. Mustafa Kemal Üniversitesi Tıp Dergisi, 8(30), 41-54.
BİPOLAR BOZUKLUK TİP 1
Bipolar Bozukluk Tip 1 Nedir?
Majör depresif dönemler tipik olmasına rağmen tanı için gerekli olmasa da en az bir manik dönem sunulmalıdır.
Bipolar Bozukluk Tip 1 Belirtileri Nelerdir?
Bipolar Bozukluk Tip 1’de mani döneminde yapılan hareketlerin aşırıya kaçtığını kişi dönem boyunca idrak edemez. Mani dönemi bittikten sonra idrak edebildiği bu davranışların sonucunda kişi kendini sorgulamaya başlar ve bu yüzden bipolar bozukluk kişinin kendi kendine fark edebileceği bir bozukluk değildir.
Kişi var olmayan şeyleri görebilir, koklayabilir, duyabilir yani halüsinasyonlar bu bozuklukta mevcuttur. Kişinin gerçeklik algısı bozulur ve diğer bireylere anlamsız gelen inanışları benimseyebilir. Hareketlerde büyük ölçüde değişimler olur ve bu değişimler bireyi tanınmaz hale bile getirebilir. Bu da kişinin sosyal ve iş yaşantısında büyük zorluklara sebebiyet verebilir.
(Quilty vd., 2009; Skjelstad vd., 2010)
Bipolar Bozukluk Tip 1 Tanısı Nasıl Konur?
Bipolar I bozukluğu tanısı için aşağıdaki manik dönem kriterlerinin karşılanması gerekir. Manik dönem öncesinde hipomanik veya majör depresif dönemler olabilir ve bunları takip edebilir.
Mani Dönemi
En az 1 hafta süren ve neredeyse her gün (ya da hastaneye yatış gerekliyse herhangi bir süre) günün çoğunda kendini gösteren, anormal ve ısrarlı bir şekilde yükselen, genişleyen ya da irritabl duygudurum ve anormal olarak artan hedefe yönelik aktivite ya da enerji dönemi.
Duygudurum bozukluğu ve artan enerji veya aktivite döneminde, aşağıdaki semptomlardan en az üçü (ruh hali sadece sinirliyse dördü) önemli derecede mevcuttur ve olağan davranıştan gözle görülür bir değişikliği temsil eder:
1 . Şişirilmiş benlik saygısı veya büyüklenme
2. Azalmış uyku ihtiyacı (örnek olarak sadece 3 saatlik uykudan sonra dinlenmiş hissetme)
3. Normalden daha konuşkan olma veya konuşmaya sürekli devam etme
4. Fikirlerde uçuşma veya düşüncelerin yarıştığı kişisel deneyim
5. Dikkat dağınıklığı (yani, dikkatin önemsiz veya alakasız dışsal uyarıcılara çok kolay çekilmesi)
6. Hedefe yönelik aktivitede (sosyal olarak, işte veya okulda veya cinsel olarak) veya psikomotor ajitasyonda (yani, amaca yönelik olmayan aktivite) yükselme
7. Acı verici sonuçlar doğurma potansiyeli yüksek faaliyetlere aşırı katılım (örneğin, sınırsız satın alma çılgınlığı, cinsel kararsızlıklar veya aptalca iş yatırımları).
Yeğin Depresyon Dönemi
Aynı 2 haftalık dönem içinde aşağıdaki belirtilerden beşi (ya da daha fazlası) mevcut olmuştur ve önceki işlevsellik düzeyinde bir değişikliği temsil etmektedir; semptomlardan en az biri (1) depresif duygudurum veya (2) ilgi veya zevk kaybıdır.
1. Günün büyük bir bölümünde, neredeyse her gün, ya öznel bir raporla (örneğin, üzgün, boş ya da umutsuz hisseder) ya da başkaları tarafından yapılan gözlemlerle (örneğin, ağlı görünür) gösterilen depresif ruh hali (Not: Çocuklarda ve ergenlerde huysuzluk olabilir.)
2. Günün çoğunda, hemen hemen her gün etkinliklerin tümüne veya hemen hemen tümüne karşı belirgin olarak azalmış ilgi veya zevk.
3. Diyet yapmadığında önemli kilo kaybı veya kilo alımı (örneğin, bir ayda vücut ağırlığının %5’inden fazla bir değişiklik) veya hemen hemen her gün iştahta azalma veya artış. (Not: Çocuklarda beklenen kilo alımını sağlayamamayı düşünün.)
4. Uykusuzluk ya da aşırı uyku.
5. Psikomotor ajitasyon (hareketlerde ya da gerileme (düşüncede ve fiziksel hareketlerde yavaşlama)
6. Yorgunluk veya enerji kaybı.
7. Değersizlik veya aşırı veya uygunsuz suçluluk (sanrısal olabilir)
8. Düşünme veya konsantre olma yeteneğinde azalma veya kararsızlık
9. Tekrarlayan ölüm düşünceleri (sadece ölme korkusu değil), belirli bir plan olmaksızın tekrarlayan intihar düşünceleri veya intihar girişimi veya intihar etmek için belirli bir plan yapma
(DSM-V, 2013)
Bipolar Bozukluk Tip 1 Nedenleri Nelerdir?
Genetik, beyindeki kimyasal düzensizlikler, ağır bir travma yaşanması, stresli yaşam, istismara uğramak, bir yakının ölümü gibi olaylar bipolar bozukluk tip 1’in nedenlerinden olabilir.
Bipolar Bozukluk Tip 1 Tedavisi Nasıl Yapılır?
Bipolar bozukluk tip 1 psikoterapi ve/veya ilaç tedavisi ile tedavi edilebilen bir bozukluktur. Öte yandan, kişinin de kişinin yakın çevresinin de tedaviye dahil olup devam ettirmesi çok önemli etkenlerdendir. Tedavi zamanları iki şekildedir: Atak dönemi tedavisi ve koruma tedavisi. Atak dönemi tedavisi, kişi mani veya depresif dönemlerindeyse uygulanır. Koruma tedavisi ise kişinin olabildiğince az atak geçirmesi veya atak geçirse bile şiddetini azaltmak adına kullanılır.
KAYNAKÇA
Amerikan Psikiyatri Birliği. (2013). Ruhsal Bozuklukların Tanısal ve Sayımsal Elkitabı (DSM-V) (5 b.). Amerikan Psikiyatri Yayıncılığı.
Quilty, L. C., Sellbom, M., Tackett, J. L., & Bagby, R. M. (2009). Personality trait predictors of bipolar disorder symptoms. Psychiatry Research, 169(2), 159-163.
Skjelstad, D. V., Malt, U. F., & Holte, A. (2010). Symptoms and signs of the initial prodrome of bipolar disorder: a systematic review. Journal of affective disorders, 126(1-2), 1-13.
BİPOLAR BOZUKLUK TİP 2
Bipolar Bozukluk Tip 2 Nedir?
Tanı için en az bir hipomanik dönem ve bir majör depresif dönem gereklidir.
Bipolar Bozukluk Tip 2 Belirtileri Nelerdir?
Bipolar Bozukluk Tip 2 Tanısı Nasıl Konur?
Bipolar bozukluk tip 2 tanısı için, mevcut veya geçmiş bir hipomani epizodu için aşağıdaki ölçütlerin ve mevcut veya geçmiş bir majör depresif dönem için aşağıdaki ölçütlerin karşılanması gerekir:
Hipomani:
En az 4 ardışık gün süren ve neredeyse her gün, günün büyük bir bölümünde kendini gösteren, anormal ve ısrarlı bir şekilde yükselmiş, genişleyen veya sinirli bir ruh hali ve anormal ve sürekli olarak artan aktivite veya enerji dönemi.
Duygudurum bozukluğu ve artan enerji ve aktivite döneminde, aşağıdaki semptomlardan en az üçünün (ruh hali sadece sinirliyse dördü) devamı, olağan davranıştan fark edilir bir değişiklik:
1 . Şişirilmiş benlik saygısı veya büyüklenme
2. Azalmış uyku ihtiyacı (örnek olarak sadece 3 saatlik uykudan sonra dinlenmiş hissetme)
3. Normalden daha konuşkan olma veya konuşmaya sürekli devam etme
4. Fikirlerde uçuşma veya düşüncelerin yarıştığı kişisel deneyim
5. Dikkat dağınıklığı (yani, dikkatin önemsiz veya alakasız dışsal uyarıcılara çok kolay çekilmesi)
6. Hedefe yönelik aktivitede (sosyal olarak, işte veya okulda veya cinsel olarak) veya psikomotor ajitasyonda (yani, amaca yönelik olmayan aktivite) yükselme
7. Acı verici sonuçlar doğurma potansiyeli yüksek faaliyetlere aşırı katılım (örneğin, sınırsız satın alma çılgınlığı, cinsel kararsızlıklar veya aptalca iş yatırımları).
Yeğin Depresyon Dönemi
Aynı 2 haftalık dönem içinde aşağıdaki belirtilerden beşi (ya da daha fazlası) mevcut olmuştur ve önceki işlevsellik düzeyinde bir değişikliği temsil etmektedir; semptomlardan en az biri (1) depresif duygudurum veya (2) ilgi veya zevk kaybıdır.
1. Günün büyük bir bölümünde, neredeyse her gün, ya öznel bir raporla (örneğin, üzgün, boş ya da umutsuz hisseder) ya da başkaları tarafından yapılan gözlemlerle (örneğin, ağlı görünür) gösterilen depresif ruh hali (Not: Çocuklarda ve ergenlerde huysuzluk olabilir.)
2. Günün çoğunda, hemen hemen her gün etkinliklerin tümüne veya hemen hemen tümüne karşı belirgin olarak azalmış ilgi veya zevk.
3. Diyet yapmadığında önemli kilo kaybı veya kilo alımı (örneğin, bir ayda vücut ağırlığının %5’inden fazla bir değişiklik) veya hemen hemen her gün iştahta azalma veya artış. (Not: Çocuklarda beklenen kilo alımını sağlayamamayı düşünün.)
4. Uykusuzluk ya da aşırı uyku.
5. Psikomotor ajitasyon (hareketlerde ya da gerileme (düşüncede ve fiziksel hareketlerde yavaşlama)
6. Yorgunluk veya enerji kaybı.
7. Değersizlik veya aşırı veya uygunsuz suçluluk (sanrısal olabilir)
8. Düşünme veya konsantre olma yeteneğinde azalma veya kararsızlık
9. Tekrarlayan ölüm düşünceleri (sadece ölme korkusu değil), belirli bir plan olmaksızın tekrarlayan intihar düşünceleri veya intihar girişimi veya intihar etmek için belirli bir plan yapma
(DSM-V, 2013)
Bipolar Bozukluk Tip 2 Nedenleri Nelerdir?
Genetik, beyindeki kimyasal düzensizlikler, ağır bir travma yaşanması, stresli yaşam, istismara uğramak, bir yakının ölümü gibi olaylar bipolar bozukluk tip 2’nin nedenlerinden olabilir.
Bipolar Bozukluk Tip 2 Tedavisi Nasıl Yapılır?
Bipolar bozukluk tip 2 psikoterapi ve/veya ilaç tedavisi ile tedavi edilebilen bir bozukluktur. Öte yandan, kişinin de kişinin yakın çevresinin de tedaviye dahil olup devam ettirmesi çok önemli etkenlerdendir. Tedavi zamanları iki şekildedir: Atak dönemi tedavisi ve koruma tedavisi. Atak dönemi tedavisi, kişi mani veya depresif dönemlerindeyse uygulanır. Koruma tedavisi ise kişinin olabildiğince az atak geçirmesi veya atak geçirse bile şiddetini azaltmak adına kullanılır.
KAYNAKÇA
Amerikan Psikiyatri Birliği. (2013). Ruhsal Bozuklukların Tanısal ve Sayımsal Elkitabı (DSM-V) (5 b.). Amerikan Psikiyatri Yayıncılığı.
SİKLOTİMİK BOZUKLUK
Siklotimik Bozukluk Nedir?
Siklotimik bozukluk en az iki yıl sürer (çocuk ve ergenlerde ise bu süre en az 1 yıldır). Bipolar bozukluğun tanı ölçütlerinde var olan mani, hipomani veya yeğin depresyon tanılarının semptomları karşılanmaz. (DSM-V, 2013)
Siklotimik Bozukluk Belirtileri Nelerdir?
Siklotimik bozuklukta halüsinasyon yoktur, bu yüzden bipolar tip 1 ve tip 2’den ayrılır. Kısa süreli mani, hipomani ve depresif dönemleri olduğu için de kişi kendinde bir bozukluk olduğunu fark etmez ve yaşadığı olaylara karşılık bu hisleri hissettiğini düşünür. (Kuloğlu vd., 2007)
Siklotimik Bozukluk Nedenleri Nelerdir?
Genetik, beynin kimyasındaki farklılıklar gibi nedenler siklotimik bozukluğun sebebi olabilir.
Siklotimik Bozukluk Nasıl Tedavi Edilir?
Mani, hipomani ve depresyon dönemleri kısa ve daha tolere edilebilir olduğu için genellikle bu bozukluğa sahip kişiler tedaviyi gerekli görmezler. Ancak, siklotimi de diğer bozukluklar gibi tedavi edilmesi gerekilen bir bozukluktur. Bu yüzden, konuşma terapileri ve ilaç tedavisi siklotimiyi yenmede kullanılabilir. (Goldman ve Gutheil, 1991)
KAYNAKÇA
Amerikan Psikiyatri Birliği. (2013). Ruhsal Bozuklukların Tanısal ve Sayımsal Elkitabı (DSM-V) (5 b.). Amerikan Psikiyatri Yayıncılığı.
Goldman, M. J., & Gutheil, T. G. (1991). Hypomania and elation: A diagnostic dilemma. Psychiatric Services, 42(1), 90-91.
Kuloğlu, M., Çayköylü, A., & Albayrak, Y. (2007). Siklotimik Bozukluk. Klinik Psikiyatri, 10, 216-222.
